Matka Boża Gietrzwałdzka: figura z Kapliczki Objawień i tronowy wizerunek objawień

Dwie figury Matki Bożej Gietrzwałdzkiej ukazują dwa różne, lecz ściśle związane wątki wydarzeń z 1877 roku. Postać stojąca nawiązuje do historycznej figury umieszczonej w Kapliczce Objawień, natomiast przedstawienie tronowe przybliża sposób, w jaki Maryję opisywały wizjonerki. Jedna kieruje uwagę ku miejscu i jego tradycji, druga ku obrazowi samego widzenia.

Gietrzwałd 1877 – początek historii dwóch wizerunków

Objawienia gietrzwałdzkie trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 roku. Ich głównymi świadkami były Justyna Augusta Szafryńska i Barbara Samulowska. Wydarzenia rozgrywały się przy klonie rosnącym w pobliżu kościoła, przede wszystkim podczas modlitwy różańcowej.

Według relacji wizjonerek Maryja przedstawiła się jako Najświętsza Maryja Panna Niepokalanie Poczęta i wzywała do codziennego odmawiania różańca. Odpowiadała dzieciom po polsku, co na Warmii znajdującej się pod panowaniem pruskim miało także znaczenie społeczne. Istotą przesłania pozostały jednak modlitwa, nawrócenie i zaufanie Bogu.

W stulecie wydarzeń, 11 września 1977 roku, biskup warmiński Józef Drzazga zatwierdził kult objawień Matki Bożej w Gietrzwałdzie jako niesprzeciwiający się wierze i moralności chrześcijańskiej.

Skąd dwa sposoby przedstawiania Matki Bożej Gietrzwałdzkiej?

Wczesne relacje opisują Maryję ukazującą się w jasności, siedzącą na złotym tronie ozdobionym perłami. Towarzyszyli Jej aniołowie, a w poszczególnych widzeniach pojawiały się między innymi korona, berło, Dzieciątko Jezus i królewskie insygnia. Sceny nie zawsze miały identyczny przebieg, dlatego ikonografię tronową należy rozumieć jako połączenie najważniejszych elementów zapisanych w przekazach, a nie odtworzenie jednej chwili.

Podczas objawień poproszono również o upamiętnienie miejsca. W przekazie z 6 lipca pojawiło się wskazanie dotyczące murowanego krzyża z figurą Niepokalanego Poczęcia, a 9 lipca doprecyzowano, że figura ma być stojąca. Kapliczka z postacią Maryi nie miała więc powtarzać kompozycji widzenia na tronie. Stała się trwałym znakiem wydarzeń w konkretnym miejscu.

Stąd wywodzą się dwa uzupełniające się sposoby przedstawiania: stojąca figura z Kapliczki Objawień oraz Matka Boża Gietrzwałdzka na tronie.

Figura Matki Bożej Gietrzwałdzkiej z Kapliczki Objawień

Kapliczkę wzniesiono przy miejscu objawień jeszcze w 1877 roku. Figura Niepokalanej Dziewicy, zamówiona w Monachium, została uroczyście poświęcona i umieszczona w niej 16 września, w dniu zakończenia objawień. Przedstawia Maryję stojącą, odzianą w białą suknię i niebieski płaszcz, w tradycyjnym typie ikonograficznym Niepokalanego Poczęcia.

Figura Matki Bożej Gietrzwałdzkiej z Kapliczki Objawień nawiązuje bezpośrednio do historycznego pierwowzoru obecnego w sanktuarium. Nie jest dowolnym przedstawieniem Niepokalanej, lecz rozpoznawalnym wizerunkiem związanym z miejscem objawień i rozwijającą się wokół niego tradycją.

Z myślą o jubileuszu 150-lecia objawień, przypadającym w 2027 roku, przygotowano oficjalną wersję figury. Jej wzór został zatwierdzony przez ks. Marcina Chodorowskiego, kustosza Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej, jako element duchowego przygotowania do jubileuszu. Zatwierdzenie wzoru potwierdza certyfikat dołączany do tej wersji figury.

Figura Matki Bożej Gietrzwałdzkiej z Kapliczki Objawień – stojąca postać Maryi w białej sukni i niebieskim płaszczu.

Najważniejszym znaczeniem tej figury jest pamięć miejsca. Przywołuje kapliczkę, modlitwę pielgrzymów i materialny znak pozostawiony w Gietrzwałdzie. Spokojna, stojąca postać jest czytelna bez dodatkowej scenografii. Może pełnić funkcję figury do kapliczki ogrodowej, przydrożnej, kościoła albo domowego miejsca modlitwy.

Matka Boża Gietrzwałdzka na tronie – wizerunek objawień

Figura Matki Bożej Gietrzwałdzkiej na tronie nawiązuje do relacji Justyny Szafryńskiej i Barbary Samulowskiej oraz do ikonografii obecnej w gietrzwałdzkim sanktuarium. Maryja została ukazana w postawie królewskiej, pośród aniołów, z koroną i berłem. Drzewo umieszczone za postacią przypomina o klonie, przy którym odbywały się objawienia.

Motyw tronowy został utrwalony w neogotyckiej polichromii Justyna Bornowskiego, wykonanej przed 1900 rokiem. Na stropie starej części kościoła Maryja z Dzieciątkiem siedzi na tronie zdobionym perłami, w koronie, pośród pięciu aniołów i na tle liści klonu. Program polichromii powstał między innymi z wykorzystaniem zachowanych wzorów graficznych związanych z objawieniami.

Matka Boża Gietrzwałdzka na tronie – kompozycja z aniołami i symbolicznym drzewem, nawiązująca do relacji z 1877 roku.

Tron oznacza tu godność, autorytet i trwałość. Postawa siedząca przywołuje charakterystyczny rys gietrzwałdzkich przekazów, aniołowie wskazują na niebiański wymiar sceny, a korona i berło podkreślają królewską godność Maryi. Każdy z tych elementów pomaga rozpoznać, że nie jest to ogólne przedstawienie maryjne, lecz kompozycja związana z Gietrzwałdem.

Rozbudowana scena tronowa znajduje się na stropie starej części świątyni, natomiast w pozostałych partiach polichromii występują inne przedstawienia maryjne i sceny objawień. Figura nie jest kopią XIX-wiecznej rzeźby z kapliczki ani dosłownym odwzorowaniem jednego malowidła. Łączy motywy obecne w relacjach wizjonerek i historycznej ikonografii sanktuarium, dlatego ma bardziej narracyjny charakter.

Figura stojąca i Matka Boża na tronie – najważniejsze różnice

Cecha	Figura z Kapliczki Objawień	Wizerunek na tronie
Bezpośrednie odniesienie	Historyczna figura znajdująca się w Kapliczce Objawień	Relacje wizjonerek opisujące Maryję na tronie
Postawa Maryi	Stojąca	Siedząca na tronie
Forma	Samodzielna figura maryjna	Rozbudowana scena z aniołami i drzewem
Główne znaczenie	Pamięć miejsca i tradycji sanktuarium	Przybliżenie ikonografii widzenia
Charakter odbioru	Prosty, tradycyjny i bezpośredni	Narracyjny, symboliczny i kontemplacyjny
Naturalny kontekst	Kapliczka, ogród, kościół i domowe miejsce modlitwy	Kaplica, parafia, miejsce formacji i przestrzeń kontemplacji

Jak oba wizerunki się uzupełniają?

Najlepiej odczytywać je jako dwa rozdziały jednej historii. Figura tronowa prowadzi do relacji wizjonerek i obrazu Maryi ukazującej się nad klonem. Figura stojąca kieruje ku kapliczce, sanktuarium i temu, jak miejsce objawień zostało trwale upamiętnione.

Nie trzeba rozstrzygać, który wizerunek jest bardziej właściwy. Każdy odpowiada na inne pytanie: jeden pokazuje, jak opisywano widzenie, drugi – jaki znak pozostał w Gietrzwałdzie. W parafii, domu rekolekcyjnym, muzeum lub miejscu formacji zestawienie obu figur pozwala czytelnie przedstawić całą historię.

Którą figurę Matki Bożej Gietrzwałdzkiej wybrać?

Katalog figur Matki Bożej Gietrzwałdzkiej pozwala porównać oba przedstawienia. Przy wyborze ważniejszy od samej liczby detali jest sposób korzystania z miejsca oraz znaczenie, które ma być w nim podkreślone.

Do prywatnej modlitwy i domowej przestrzeni

Jeżeli najważniejsza jest osobista więź z sanktuarium, pielgrzymką lub Kapliczką Objawień, naturalnym wyborem będzie figura stojąca. Wizerunek tronowy lepiej odpowiada osobom, które chcą rozważać sam przebieg objawień i ich ikonografię.

Do kapliczki przydrożnej lub ogrodowej

Figura stojąca ma prostszą sylwetkę i bezpośrednio przywołuje gietrzwałdzką kapliczkę. Przed zakupem trzeba uwzględnić wielkość wnęki, widoczność z drogi, osłonę przed opadami oraz przeznaczenie danego wariantu do ekspozycji zewnętrznej.

Do parafii, kaplicy i miejsca formacji

Figura tronowa może pełnić funkcję obrazu objaśniającego wydarzenia z 1877 roku. Gdy przestrzeń ma służyć także katechezie, wystawie lub formacji, zestawienie obu przedstawień pokazuje przejście od widzenia do jego materialnego upamiętnienia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Matka Boża w Gietrzwałdzie objawiła się stojąca?

Figury stojącej nie należy traktować jako dosłownego odtworzenia opisywanego widzenia. Relacje będące podstawą ikonografii tronowej przedstawiają Maryję siedzącą na tronie. Postać stojąca została wskazana jako forma upamiętnienia miejsca objawień.

Dlaczego w Kapliczce Objawień znajduje się figura stojąca?

W przekazach z lipca 1877 roku pojawiła się prośba o ustawienie figury Niepokalanego Poczęcia oraz wskazanie, że ma być ona stojąca. Kapliczka z figurą stała się trwałą pamiątką wydarzeń.

Czy figura na tronie jest kopią zabytkowej rzeźby?

Nie. Nawiązuje do historycznych opisów objawień, natomiast zabytkowa figura z kapliczki jest przedstawieniem stojącym.

Czy jedna figura jest ważniejsza od drugiej?

Nie. Figura z kapliczki odnosi się do miejsca i tradycji sanktuarium, a przedstawienie tronowe do relacji wizjonerek. Wizerunki pełnią odmienne funkcje i wzajemnie się uzupełniają.

Czy tron oznacza tytuł „Królowa Polski”?

Tron, korona i berło ukazują królewską godność Maryi, jednak w relacjach z objawień nie zapisano, aby przedstawiła się tytułem „Królowa Polski”. Źródłowe określenie brzmi: Najświętsza Maryja Panna Niepokalanie Poczęta.

Dwa wizerunki – jedna historia Gietrzwałdu

Figura na tronie przybliża obraz przekazany przez wizjonerki, a figura stojąca prowadzi do Kapliczki Objawień i żywej tradycji sanktuarium. Razem pokazują drogę od widzenia i jego przesłania do trwałego znaku obecnego w Gietrzwałdzie od 1877 roku.